Into the noble silence

Boeken mee?

Ik ben druk met de voorbereidingen van de retraite. Het giert door mijn keel van spanning; ik zie er tegen op en ik kijk er naar uit. Niet eerder ben ik zo dichtbij huis op vakantie gegaan, maar het is bijna spannender dan naar Papua reizen.

In Papua hoopte ik iets te vinden van mijn roots. In retrospectief heb ik daar wel veel ontdekt, maar mijn roots niet. Die hebben namelijk geen plek. Het wortelgevoel zetelt in het brein en wel in de insula. En de 'grap' is natuurlijk dat de insula in mijzelve zit. De insula zorgt (mede) voor onze zelfwaarneming.

"De nobele stilte in", schrijft de hoofdbegeleider, "wij zullen de acht boeddhistische leefregels aannemen". De twijfel slaat toe. Kan ik dat wel?
Eén van de regels luidt: geen activiteiten die tot verstrooiing leiden.
Zou een studieboek mogen?

Ik denk het wel. Ik denk dat ik Goldstein&Kornfield meeneem Op zoek naar het hart van wijsheid. Ze beschrijven de hindernissen in de inzichtmeditatie en de ontwikkeling van mededogen als respons op het lijden, de werking van karma en nog meer dingen. Het klinkt allemaal erg vaag, maar sinds ik dit bestudeer wordt het steeds concreter.

Mijn eerste hindernis wordt gevormd door alle verwachtingen over de retraite, merk ik op met milde ironie.

Toch fijn, al die tijd straks om er de tijd voor te hebben. Ben heel benieuwd wat zich allemaal zal voordoen in de innerlijke ruimte.
Zal het er stil zijn?
De Dalai Lama zag ik laatst grijnzend zeggen dat het bij hem af en toe een minuutje stil is.
Saai wordt het niet, vermoed ik, grijnzend.

Boeddhistische psychologie

Het facinerende van Boeddhistische psychologie vind ik de uiterst gedetailleerde beschrijving van onze geest. Dat detailniveau kennen we niet in de westerse psychologie en een aantal beschrijvingen, zoals die over opmerkzaamheid en bewustzijn, zijn pas onlangs onderwerp van studie geworden. Bovendien is er een duidelijke visie op het ontstaan van (psychisch) lijden en op de wijze waarop het lijden verlicht kan worden.

Dit alles staat beschreven in wat de Abhidhamma heet die uit negen lijvige boeken bestaat. Volgens de overlevering zijn het teksten die van de Boeddha zelf afkomstig zijn. Ik stel me daarbij voor dat hij onder zijn boom zat en al zijn ontdekkingen dicteerde aan een volgeling. De Abidhamma is onderdeel van het theravada boeddhisme. Niet te verwarren met Tibetaans boeddhisme dat er uit voortgekomen is.

De teksten van de Boeddha zijn in versvorm, sutta´s. Die versen zijn helemaal uitgewerkt en toegelicht door de volgelingen. Het dijde enorm uit, zodat er samenvattingen nodig waren. Die zijn gemaakt tussen 5e en de 12e eeuw. Hedendaagse nieuwe monnikken moeten het compendium van de Abhidamma uit het hoofd leren (zie plaatje), voordat ze met het 'echte' werk, die negen boeken, mogen beginnen.
Dat is ongeveer gelijk aan het 1e deel van de Dikke van Dalen.

Ik heb drie avonden in een leergroepje gezeten en ons werd aan de hand van een aantal printjes uitgelegd hoe de opbouw van bewustzijnstoestanden (citta's) uitgewerkt is. Er zijn bijvoorbeeld bewustzijnstoestanden die geworteld zijn in haat, onwetendheid of verlangen. Dat zijn onheilzame staten van de geest die natuurlijk wel een aangenaam gevoel kunnen oproepen, maar in elk geval geen bijdrage leveren aan het opheffen van het lijden. Het opmerkzaam zijn ervan, kan dat echter wel. Want dat is een start van inzicht.

"All humanity's miseries derive from not being able to sit quietly in a room alone", zei Blaise Pascal, 17e eeuwse Franse filosoof.

Klankschaal

Vorige week vond ik een meesterwerkje van Otto Eerleman op de zondagse Nieuwmarkt.

Vandaag was ik daar weer. Schuin tegenover de Hongaar van wie ik de Eerelman kocht, stond een tafeltje met daarop allerlei klankschalen.
"Gemaakt door Tibetaanse monikken", zei de verkoper die sympathieke spleetoogjes had.

Of hij misschien uit Tibet kwam? Dat was niet zo; hij bleek afkomstig uit Amerika en had een Chinees-Indiaanse achtergrond.  "Kom we gaan even spelen" zei hij.

En zo kwam het dat ik op deze zondagochtend met een Chinees-Indiaanse uit Amerika afkomstige man klankschalen zat te bespelen.

Ik viel op deze. Een warm diep geluid en ik heb geleerd om de klank met het stokje vanuit het niets weer op te halen tot ongekende hoogte.