Boeddhistische psychologie

Het facinerende van Boeddhistische psychologie vind ik de uiterst gedetailleerde beschrijving van onze geest. Dat detailniveau kennen we niet in de westerse psychologie en een aantal beschrijvingen, zoals die over opmerkzaamheid en bewustzijn, zijn pas onlangs onderwerp van studie geworden. Bovendien is er een duidelijke visie op het ontstaan van (psychisch) lijden en op de wijze waarop het lijden verlicht kan worden.

Dit alles staat beschreven in wat de Abhidhamma heet die uit negen lijvige boeken bestaat. Volgens de overlevering zijn het teksten die van de Boeddha zelf afkomstig zijn. Ik stel me daarbij voor dat hij onder zijn boom zat en al zijn ontdekkingen dicteerde aan een volgeling. De Abidhamma is onderdeel van het theravada boeddhisme. Niet te verwarren met Tibetaans boeddhisme dat er uit voortgekomen is.

De teksten van de Boeddha zijn in versvorm, sutta´s. Die versen zijn helemaal uitgewerkt en toegelicht door de volgelingen. Het dijde enorm uit, zodat er samenvattingen nodig waren. Die zijn gemaakt tussen 5e en de 12e eeuw. Hedendaagse nieuwe monnikken moeten het compendium van de Abhidamma uit het hoofd leren (zie plaatje), voordat ze met het 'echte' werk, die negen boeken, mogen beginnen.
Dat is ongeveer gelijk aan het 1e deel van de Dikke van Dalen.

Ik heb drie avonden in een leergroepje gezeten en ons werd aan de hand van een aantal printjes uitgelegd hoe de opbouw van bewustzijnstoestanden (citta's) uitgewerkt is. Er zijn bijvoorbeeld bewustzijnstoestanden die geworteld zijn in haat, onwetendheid of verlangen. Dat zijn onheilzame staten van de geest die natuurlijk wel een aangenaam gevoel kunnen oproepen, maar in elk geval geen bijdrage leveren aan het opheffen van het lijden. Het opmerkzaam zijn ervan, kan dat echter wel. Want dat is een start van inzicht.

"All humanity's miseries derive from not being able to sit quietly in a room alone", zei Blaise Pascal, 17e eeuwse Franse filosoof.