Lunia

Het opruimproject brengt nieuwe onverwachte dingen. Foto's uit Papua. Het brengt een beetje schaamrood op de kaken. Het is lang niet in mijn bewustzijn geweest. Het boek. Naar Papua ging ik om mijn geboortegrond te zien.Op zoek naar iets. Ik vond het er niet. Wat ik zocht was hier al.

En de bedoeling was om met een boek zicht te geven op en recht te doen aan de geschiedenis. Misschien gebeurt het nog een keer. Vertellen over hoe de Papua's in de steek gelaten zijn door de wereldbevolking, de VN, Kennedy, de Nederlandse overheid. Hoe ze overgeleverd werden aan de Indonesiërs. Ook vertellen over hoe het was voor de Nederlanders, dat ze er - weer - weg moesten.

Een mij onbekende man knoopte een gesprek aan op het vliegveld van Jayapura. Hij bleek Nederlands te spreken. Hij tilde mijn koffer van de band en ik moest achter hem aan lopen.
Hij ging namelijk vervoer regelen, informeerde hij me enthousiast.
Dat was de ontmoeting met Sam.
Klein, kordaat, een litteken over zijn wang, geboren in de Baliemvalei. De rest van de tijd samen opgetrokken. Hij als mijn gids, in een stad zonder straatnamen, hielp me de mensen te vinden die ik wilde spreken.

Papua wordt overheerst door Indonesiërs uit overbevolkte eilanden. De papua's worden er gediscrimineerd, nog immer moeten ze opletten wat ze doen. "Papua Merdeka", fluisterde Sam een keer in mijn oor, "vrij Papua". Hij keek schichtig om zich heen. Kippenvel. De Morgenster, de vlag van de Papua's, mag daar niet wapperen.

Na een paar dagen hadden we dominee Koibur gevonden. Een briefje onder zijn deur geschoven. De volgende dag werd ik gebeld in het hotel. Hij kwam wel even langs. Uren gesproken.

Toen ging ik naar zuster Marijke Werimon in Abepura. En zij zei, je moet met Lunia Nere gaan praten. En van Lunia hoorde ik het meest. Ze bleek gewerkt te hebben bij Piet Merkelijn.
Heel veel meegemaakt en ze vertelde me hoe het was geweest, wat er was gebeurd. Hoe van de ene op de andere dag iedereen weg was. Hoe er geen eten meer was, hoe de mannen werden doodgeschoten, hoe er geplunderd werd en hoe allerlei vreemdelingen de baantjes inpikten. Zij ging met de christelijke vrouwengroep avonden praten, Zo hielpen ze elkaar er doorheen. Ze is een keer in Nederland geweest.

Heb er met meer mensen gesproken. Lunia maakte de meeste indruk, ze was het eerlijkst. Het minst politiek. Alleen om haar al zou ik het boekproject weer moeten oppakken.

Ik hoop dat ik geen onverwachte foto's meer tegenkom. Het confronteert me met een vage belofte die ik nog niet heb ingelost.
Het schiet me te binnen dat ik Vivekananda in Lumbini vroeg om een dhammatalk te houden over 'ethical responsibility'. Die kon hij niet zomaar uit zijn mouw schudden, zei hij. Die zou ik te goed houden, beloofde hij me.
Ethical responsibility. In een boek, Analayo, wordt het heel kort aangestipt. Verder heb ik nog niets gevonden. Ik herinner me ook de beelden van Atlas, die de wereld op zijn schouders draagt. Zo'n beeld lost ook weer op.