Love

"All this seeking ever wants is love. 
Love is the dissolution of this seeking. 
Of this imaginary self."

Rupert Spira

Zegt hij nu: het zoeken wil liefde. Of is de bron van het zoeken het verlangen naar liefde. En het zoeken omhelzen is het einde van het zoeken, zegt hij denk ik ook.
Zoals aandacht dat ook is, het einde van het object van de aandacht. Zo is liefde ook aandacht en aandacht is liefde. Het oplossen van alles door aandacht, door liefde.

Vanavond kreeg ik een groot compliment. De cliëntenraad in de ouderenzorg die ik begeleid vertelde ik dat ik een tijdje wegga. Ze vonden het vervelend. Want "we worden zo rustig van jou".
Can you believe it.

Pijn

Gister bij de basiscursus ging het over pijn. Mensen denken soms dat pijn er niet mag zijn. Maar als je gaat beginnen met mediteren zeggen we altijd: ga zitten op een manier dat je denkt dat je het even kan volhouden.
En wat er dan gebeurt is dat na verloop van tijd toch pijn ontstaat.
We zijn het niet gewend. We bewegen door de dag heen, onbewust, steeds, op het moment dat er ergens een ongemak ontstaat. Daardoor ontstaat er geen pijn. We gaan de pijn vooruit.

Door stil te zitten, en niet te bewegen, staat de pijn op. Die willen we weghalen, door anders te gaan zitten. We hebben afkeer van pijn. In de basiscursus leren we de afkeer te benoemen. Door te kijken naar de afkeer. En door te kijken naar de pijn.

Rumi zegt: ontvang de pijn, of het akelige gevoel, als een gast. Kijk naar de gast. Waar gaat'ie zitten. Gaat'ie van plaats veranderen?
Sommige mensen hebben voortdurende pijn. Die pijn gaat niet weg. Soms als je er aandacht naar toebrengt wordt het juist erger. Maar als je dat volhoudt wordt het vaak daarna minder. De pijn gaat bewegen. Er treden andere kwaliteiten van de pijn op. Soms van borende en zeurende pijn, wordt het een brandende pijn. Van een stekende pijn, wordt het een doffe pijn, of anders. Het is steeds een beetje anders.

Dat blijkt ook uit onderzoek met pijnpatienten. Door op die manier naar de pijn te kijken voelen ze dat de pijn serieus wordt genomen. Ze merken dan dat niemand hen een aansteller vindt. Ze leren op een andere manier met de pijn om te gaan. Dat helpt hen. Ze gaan hun eigen pijn serieus nemen.
Zelf heb ik altijd het gevoel dat de pijn gezien wil worden. Als de pijn zich serieus genomen voelt, goed bekeken voelt, niet weggejaagd voelt, dan kan de pijn gaan rusten. Ik ben niet de pijn. Ik ben degene die naar de pijn kijkt, als een vriendelijke onderzoeker. Ik ben de herbergier. En ook pijn is een welkome gast.

In de basiscursus worden mensen blij dat ze op een andere manier met hun pijn leren omgaan. Het helpt hun. Er zijn mooie verhalen bekend van mensen met extreem veel pijn, mensen met kanker, die door voortdurende mindfull te zijn en bij hun pijn te blijven in plaats de pijn te willen vermoorden, zonder morfine konden.
Terwijl in het bed naast haar mensen het niet uithielden zonder morfine, bleef deze mevrouw rustig terwijl de ingewanden werden opgegeten en weggeduwd door uitzaaiingen. De leraar kwam haar elke dag een half uur opzoeken in het ziekenhuis in Yangon. Om haar bij te staan in haar pijn en haar te ondersteunen in haar mindfulness.

Pijn is niet makkelijk.Maar het kan vaak wel makkelijker zijn dan we geneigd zijn te denken.

Not I not myself not mine

Na vier bezichtigingen werd er één bod uitgebracht. Na twee keer onderhandelen ben ik ingegaan op het bod. Makelaar Dokter heeft het heel goed gedaan. Het is scherp geprijsd in de markt gezet, zoals dat heet.
Voor mij voelt het goed. Maar nu moet de oplevering nog worden bepaald.
De koper die het voor haar kleindochter kocht, is bereid om ook nog wat spullen over te nemen. Vind ik fijn.

The appartment: Not I, not myself, not mine. Heerlijk.

Self-referential processes

We are here to end suffering. Een filmpje over onze hersenen en meditatie.
In neuro-psychologie worden alle gedachten over hoe we ons verhouden tot alles ongeveer (rijd wat langzamer, ik heb haast, eet wat sneller, ik ben al klaar, kopje koffie, te veel melk erin te weinig melk, lekker, niet lekker, sneeuw gevallen bah, fijn, voel me niet goed, voel me wel goed, er is iets aan de hand met me, niet leuk, neutraal, het zij zo, etc etc etc.) self-referential processes genoemd.

Het voortgaande commentaar in je hersenen op alles wat er gebeurt. Is dat te stoppen?
Ja, weet ik uit ervaring (zeg ik als feit, niet om te pochen).
En het heel interessante filmpje onderbouwt het met actueel hersenonderzoek. Het geeft ook aan dat het niet vanzelf gaat. De hersenen, de ontkoppeling van het automatisme, moeten getraind worden. Ook dat weet ik uit ervaring, en wat me zo diep ontroerd is dat het trainingsproces ongoing is, en allerlei veranderingen teweeg brengt. Dat stopt niet. En dat iemand dat 2500 jaar geleden uitgevonden heeft, vind ik elke dag zo fantastisch om bij stil te staan.
Nog veel meer filmpjes op:  http://conference.buddhistgeeks.com/

Researchers at the University of Toronto lead by Norman Farb were very interested in whether there’s some other way to have a sense of awareness including an awareness of the self that’s not based on the narrative inside our head, the conceptual self, the stories. Is there what Farb and his colleagues call an experiential self that is based on the awareness of the constantly changing feelings, thoughts and things going on in our environment, not based on the stories that we have and that we cling to.

And they found that this is the case, but only in people who have trained in meditation. And what that mode looks like is quite different. 

What is the self?

De ontdekkingsreis gaat door en dit filmpje dat ik zag op de site van Science and Nonduality vind ik mooi.

Receive your kamma

Het is zo ver: loud and clear staat mijn appartement te koop op funda.

En morgen zijn er al vier bezichtigingen. Opeens lijkt er vaart in te komen. Misschien is het zelfs verkocht voordat ik naar India/Nepal/Myanmar ga. Dat had ik niet kunnen bedenken. En nu is dat ook nog gewoon een fantasie. Maar eentje die nog uit kan komen ook.

In de retraite zei Bhante Sujiva: "receive your kamma", dat was niet lang nadat in de krochten van mijn "ziel" klip en klaar duidelijk werd hoe mijn aggregaten waren opgebouwd, rond een trechter van iets wat ik hier niet zal benoemen, maar behoorlijk angstaanjagend was. (Die trechter was eigenlijk een steengehouwen spiraal cirkelend into earth).

Keerpunten in het bestaan, niet uit dommigheden of verlangen naar anderen dingen, maar door goed te kijken en nergens voor weg te lopen.
En er is altijd nog van alles te ontdekken. Nog niet gezien. En misschien laat zich nog veel meer zien als het in de modus gaat van een andere leraar, die van circa 2000 jaar geleden. Hij zei in vrije vertaling: houd van het ongeziene in je.

"Receive your kamma". Als ik daaraan terugdenk moet ik glimlachen.
Soms barst ik uit elkaar van geluk.

Rumi

Van een dhammavriend ontving ik vanavond deze, gemaakt door Rumi, een soefi-mysticus.

This being human is a guest house.

Every morning a new arrival.

A joy, a depression, a meanness,

Some momentary awareness comes

As an unexpected visitor.

Welcome and entertain them all!

Even if they’re a crowd of sorrows,

who violently sweep your house

empty of its furniture,

Still, treat each guest honorably.

He may be clearing you out for a new delight.

The dark thought, the shame, the malice,

meet them at the door laughing,

and invite them in.

Be grateful for whoever comes,

Because each has been sent

As a guide from beyond.

Een Boeddha in de herfst

Met een beetje fotoshoppen wordt de Boeddha uit Naarden groen. De kleur van het hartchakra. Het heeft wederom van zich laten horen tijdens de retraite.

Makelaar in onroerend zaken

Lucietheodora tipt mij haar voormalige verkopende makelaar in te schakelen. Zijn naam klinkt betrouwbaar: Dokter. Het voelt meteen goed, en hij tipt mij voor een verhuur bemiddelaar.

Heel voorzichtig de gepensioneerde onderburen geïnformeerd die nu manmoedig het bericht verwerken dat we straks wellicht niet meer 'samenwonen'. We woonden eerst in een ongesplitst eigendom, we tekenden voor elkaars hypotheken, we waren zelf niet eens volledig eigenaar en in de afgelopen 15 jaar is stukje bij beetje het huis opgeknapt, ieder haar of zijn deel, en is het uiteindelijk formeel gesplitst in appartementsrechten.

Ooit dacht ik dat mijn huis financiële zekerheid zou bieden. Nu is dat op zich geen onderwerp meer, niet bijster interessant. Heb het gevoel dat het allemaal wel gaat lukken en goed komt. En als dat niet zo is, dan is dat niet zo.

Fijn dat de makelaar het wel zag zitten.  

Retraite

Vandaag begint retraite met Bhante Sujiva.
Gister hem ook al even ontmoet, in Dhammadipa. Ze kwamen even een kopje thee drinken.

Indachtig dat iemand had gezegd dat hij wel wat te vertellen had en bovendien dingen kan zien of aanvoelen was mijn belangstelling extra groot. Spannend om hem te zien. Voor het eerst ook in een rol van ontvangende partij.
De vragen uit de groep gingen over onder andere moments of truth en moments of trust.

Clear comprehension, mindfulness, met de nadruk op de eerste, daar ging hij mee de deur uit.
En over de vier zorgen van mensen, waarvan de enig echte troublesome spiritual life kan zijn.

Moge de komende periode helder begrip brengen, want op dit moment is dat er niet.

Als ik terug kom van retraite is mijn appartement misschien verhuurd, ik verwacht het niet, maar je weet het nooit. Zo niet dan zal een vriendin in nood er mogelijk gebruik van maken.
En voor mij zou het de laatste keer kunnen zijn dat ik hier heb geslapen.

Ik hoop op rust en helderheid.

Nu nog even alles verder opruimen en schoonmaken.

Wakker worden

Het is vreemd nog. But it does makes sense.

Dit filmpje kwam ik net tegen. Heel ontroerend.
Bevestigend, ondersteunend.

Voltooiing

Een voorzichtig gevoel van voltooiing. Dat woord kent in het boeddhisme een andere betekenis dan ik bedoel. Realisatie. Dat is ook niet wat ik bedoel.
Een vorm van heelheid van een individueel bestaan is zich aan voltrekken. Dat individuele bestaan kent een verleden en is ontstaan uit vele ervaringen. Het is de vraag of het een toekomst kent, en eigenlijk is dat niet zo belangrijk. Maar dit soort teksten kunnen mensen in verwarring brengen, dus daar laat ik het maar bij.

Gister kwam de makelaar en het voelde niet goed. De dingen waar ik vertrouwen in heb komen van binnenuit. En deze makelaar, een heel aardige persoon, voelde niet goed. Sterker nog, hij is 2 meter lang en ik moest hem zeggen dat hij zelf dus geen bezichtigingen zou kunnen begeleiden in dit appartement met een laagste balk van 1.71m.

Gister mijn kat Benno en mijn moeder opgezocht. Moeder is aan het loslaten. Benno en moeder zijn vrienden geworden. Benno krijgt waarschijnlijk een logeeradres in Amsterdam als ik terug ben uit retraite. Dat is fijn, dan kan ik met regelmaat op bezoek.

Moeder gaf me opeens een ring met symbolische waarde.
Spontaan.
Van haar hand.
Naar mijn hand.

Insight Dialogue

Voor degenen die het niet kennen: Het is niet vaag. Het is ook geen voice dialogue. Het is niet moeilijk en het is ook niet pijnlijk. En ik heb er een tijdje geleden een korte retraite in gedaan.

Het is een zeer mooie manier om in contact te zijn en te communiceren met een of meer gesprekspartners. Het is uitgewerkt door Gregory Kramer die een zeer ervaren vipassana beoefenaar is en goed heeft nagedacht over iets waar je tegen aan loopt als je uit retraite komt.
De wereld om je heen brengt je meest primaire automatische reacties naar boven. En zelf vond en vind ik het een grote inspanning om in contact mindful te zijn of te blijven. De beoefeningsmethode van Gregory helpt enorm om opmerkzaamheid te vestigen in interpersoonlijke communicatie. Dan gebeuren er mooie dingen.

Hij heeft er een boek over geschreven:




Kramer begins with a detailed presentation of the central Buddhist teaching of the Four Noble Truths seen through an interpersonal lens. Because dukkha (suffering or unsatisfactoriness) is often most forcefully felt in our relations with others, interpersonal relationships are a wonderfully useful place to practice. He breaks the Noble Truths down into component parts to observe how they manifest particularly in relationship to others, using examples from his own life and practice, as well as from his students’. He then goes on to present the practice as it’s taught in his workshops and retreats. There are a few basic steps to the practice, deceptively simple to describe: (1) pause, (2) relax, (3) open, (4) trust emergence, (5) listen deeply, and (6) speak the truth. 

Global consciousness project

Het global consciousness project is heel interessant voor geïnteresseerden:
Op meerdere plekken in de wereld staat een soort meetapparatuur die fotonen of ander kleine dingetjes meet en produceert. En dat wordt beïnvloed door menselijk bewustzijn.
Veel mensen samen, hebben veel bewustzijn. De hele wereld samen, is heel veel bewustzijn. Als de hele wereld samen aan het eerste lachje van een kind denkt, in blijdschap en mildheid en liefde, dan is er gerede kans dat die meetapparatuur iets meet dat er daarvoor niet was. Ook gerede kans dat die dag minder geweld plaatsvindt.
Dat is in het kort het idee achter het global consciousness project en ook achter de wereld meditatie dagen.

SEEDING A SMILE

A smile is like a plant
that is seeded in the heart,
love and joy grow it up
and it blossoms in the face.

For the happiness to grow,
seed a smile every day,
share your love with those around
and more smiles you will collect.

Let's all bring a smile
to light up our mother Earth.
Let's set up an inner garden,
smiling flowers everywhere!

-- Silvia Martínez, 5 January 2006

Inklinken

Jarenlang bergen met zand langs de A4.
Waarom werken ze niet aan de weg, vroeg ik me af.
Dat was omdat het zand moest inklinken.

Zo voelt het nu. Ik ben aan het inklinken.
Sinds ik terug ben, vooral bezig geweest met een andere toekomst, begrijpen wat zo'n retraite betekent en het aanpassen aan andere ideeën van mijn leefomgeving. Verlangens naar leren, naar praktiseren en naar overdragen. En maar voort, achter dat alles aan. Alsof het er niet al was, alsof ik er iets van kon beïnvloeden, en alsof ik er iets voor moest doen. Vanuit groot enthousiasme en betrokkenheid, weliswaar. Maar toch.
Becoming, noemen ze dat in het engels. In het boeddhisme is dat niet zo heilzaam.
Beter om vertrouwen te hebben. Voor iedereen fijner.

De andere kant er van is al het verlangen om er niet te zijn. Non-existence. Ook dat is niet zo heilzaam. Ook daarin beter om vertrouwen te hebben. Ook als het niet spannend of opwindend is. Er maar een beetje bij blijven. Non-sensorisch geluk komt vanzelf als je dan gaat zitten.

En nu dus inklinken. Daar wordt je pad stevig van.

Verkopen en/of verhuren

Een puzzel is het ook. Mijn appartement is nog steeds niet verhuurd. Het appartement van ex is verkocht, maar het hing opeens in de lucht of dat door zou gaan. Paniek. Lijkt nu wel weer in kannen en kruiken.

Gelukkig zegt Juul tegen me dat verkopen een goed idee is. A vindt het geen goed idee; eenmaal kwijt altijd kwijt. En inderdaad zoiets op zo'n locatie is uniek.
Maar dat geeft niet. Dat is ook maar een gedachte, een grijp ding, een vasthoud ding.
Het is uniek en het hoeft niet van mij te zijn.

Vroeger zei ik altijd: mijn wortels zitten in een hutkoffer.
Daarna alleen de enorme inspanning, de creativiteit, de urge en de identificatie met dit huis, dit wonen.

En nu: de middenweg, I can be anywhere.
Geworteld in mezelf. De schil is niet zo belangrijk.



Maar het klinkt simpeler dan het is.

Vanochtend belde ik Sven, de makelaar.
En sprak in: "Ik bel je omdat ik mijn huis wil verkopen."
Verdriet overviel me, ik hoorde mijn stem trillen.
Soms moet je iets doen om te weten wat het betekent.

Bloggen of niet

Bijna twee weken geen blog. Nog geen goed idee voor een andere vorm.
Lijk ik nu wispelturig dat ik nu toch weer ga bloggen.
De wens om niet te bloggen is weer verdwenen.
Ik was een beetje bang voor ijdeltuiterij. Maar ik denk dat ik wel wat ijdeler mag zijn, in de goede zin des woords. Doen wat nodig is. Zonder scrupules.

Zonde, in ieder geval voor mezelf, om nu niet met de blog door te gaan. Dat is wat ik dacht nadat ik zaterdag een bijeenkomst had om te gedenken dat mijn groningse jaarclubvriendinnen en ik al meer dan 30 jaar in elkaars leven zijn.
Ik ga weer bloggen, dacht ik. De belangrijke dingen en gedachten verdienen aandacht. Hoe tijdelijk ze ook zijn.
In ieder geval mijn aandacht. Bovendien is dit veel beter dan een dagboek. Want die kan ik niet meenemen. Dan is de vraag, moet het in een blog?
Ja, dat moet.
Is veel leuker.
En soms beter voor de zinsconstructies en voor het denkwerk.

Bovendien, door het teruglezen van de voorgaande blogs, zag ik mijn eigen ontwikkelingen. En dat is een goede herinnering. En best leuk.

Aandacht is ook leuk, noodzakelijk zelfs. Zeer noodzakelijk.
Veel aandacht voor jezelf roept op een gegeven moment aandacht voor de ander op.
Langdurige meditatie roept metta op. In Lumbini merkte ik dat ik gewoon voldoende kreeg, de aandacht op en het waarnemen van lichaam, gevoelens, mind en alles wat in de mind gebeurt.
Afgezien van wat er dan nog meer gebeurt, ontstond er ook een  uitzonderlijk sterk metta en compassie gevoel.
De kunst is om dat ook in het dagelijkse leven voor elkaar te krijgen. Ook in tijden van grote verandering en onzekerheid.

En ik was erg gelukkig toen ik in de Abhidhamma las over Nibbana en het pad, het doel, waar we mee bezig zijn, dat dat precies is wat ik er ook over dacht. Er wordt vaak onjuist gesproken over Nibbana. Dat brengt mensen op een dwaalspoor.


Deze blog verbindt de veranderingen denk ik. Dat is waardevol.

NB. Dit plaatje had bij een kort stukje in Boeddha magazine moeten staan als antwoord op de vraag welk object in het meditatiecentrum voor jou een belangrijke betekenis heeft en waarom.
Ik had geschreven: Dit schilderij verbindt voor mij het verleden met het heden, de eeuwenoude traditie met het hedendaagse en ik vind het op een bijzondere manier sereniteit uitstralen. 

This is

Al een paar keer heb ik het geprobeerd: te stoppen met deze blog.
En nu zet ik even door: dit is de laatste blog. In ieder geval tot eind van het jaar.

Tegen het eind van het jaar zal ik mogelijk de blog weer oppakken, als ik mogelijk weer op reis ga.
Mogelijk ga ik iets bedenken om een openbaar iets te maken, wat inhoudelijker is en mogelijk een discussieforum biedt met een duurzaamheidskarakter. Doordat ik me inhoudelijk op verschillende terreinen ga bezighouden, weet ik nog niet wat de vorm en inhoud zal zijn.

Tot besluit voor jullie deze wens die ik vandaag vanuit Kathmandu kreeg:

Good luck, may all Buddha's and great people live in your head and heart. 


Met mettta van Reenske

Namen

Vandaag kreeg ik weer de vraag waar ik ben. Of ik verlicht ben bedoelt men. Het werd gevraagd door iemand die net op retraite is geweest, een briljante jongeman, eager to learn, en even bang om te leren als ik dat soms kon zijn. Leren is soms eng als je vermoedt dat nieuwe inzichten consequenties kunnen hebben voor dingen die je voordien als waar hield. Of voor 'zeker weten' onmogelijk dus.

Diezelfde jongeman vroeg me of ik non ging worden. En iemand anders vroeg me vandaag of ik yogi ben.
Een jaar geleden had ik daar wezensvreemd van op gekeken. Nu niet. Ik weet het niet. We zullen zien.
De consequentie is heel groot. Zelf een kaal hoofd zie ik niet zitten, maar bij anderen vind ik het een prettig gezicht. Sommige nonnen en monniken roepen een heel rustig gevoel op. En hoewel ik denk nooit non te worden, lonkt renunciation. In westerse vorm, hoe die ook zal zijn. Daar ga ik binnenkort met een aantal mensen over praten. Ik weet niet zo goed wat de Nederlandse woorden er voor zijn.

De eerste week in Lumbini vorig jaar, stelde ik een vraag in de dhammatalk. Achteraf schaamde ik me dood, want ik wist helemaal niet hoe dat zat met een boeddhist worden, maar er gebeurde ook iets anders.
Want ik merkte op, 'I can understand that your name doesn't fit anymore', die woorden gingen een gevoel vooruit.

En nu zit ik te hannesen met namen.
Mijn eerste naam is voor Engelstaligen een ramp om uit te spreken. Ik leg nu steeds vaker uit dat het een afkorting is, en dan gaat er soms wel een belletje rinkelen.
De puntjes zijn voor velen onhandig. Zonder puntjes vind ik het niet mij. Verder wordt op internet een ë vaak een a of een streepje, in internet adressen kan ik het überhaupt niet gebruiken.

"What's in a name", kan ik denken.

En er zijn ook boeddhisten die met 0 of x ondertekenen, wat ik nogal ostentatieve overdreven anatta (non-self) vind die geen anatta kan zijn, volgens mij.

En Reenske is wel een naam die wat makkelijker uit te spreken is, ook een beetje een geuzennaam, want ik ben vernoemd naar mijn tante.
Mijn tante was een voorbeeld voor mij. Ze moedigde mijn nieuwsgierigheid aan. En als humaniste van het vroege uur stond ze ergens voor. Een moedige tante. Onverschrokken soms. Tante Reenske zou me in dit proces misschien niet begrijpen maar wel heel serieus nemen. Mijn eerste naam is een vernoeming naar mijn Indische grootmoeder. Mijn tweelingzus is naar mijn moeder vernoemd, die naar haar moeder is vernoemd.

Ik laat het maar even zo.

Dhamma dus

Vreemd is het toch als iets steeds onder je handbereik ligt, maar je ziet er overheen of langsheen of wat dan ook.
Je ziet het pas als je het door hebt, zou Johan Cruyf zeggen.

Deze tekst hieronder omdat het een heldere en relatief compacte tekst is. Dus als iemand zich afvraagt waar ik mee bezig ben: ik ben bezig met een gradual training. Dat vind ik mooi verwoord, omdat dat precies is waar het om draait. Zuiveren is een gradueel proces, en af en toe stap je weer in de modder of moet het stof uit de kleren geklopt worden.


A Gradual Training

The Dhamma, the truth taught by the Buddha, is uncovered gradually through sustained practice. The Buddha made clear many times that Awakening does not occur like a bolt out of the blue to the untrained and unprepared mind. Rather, it culminates a long journey of many stages:[1]

Just as the ocean has a gradual shelf, a gradual slope, a gradual inclination, with a sudden drop-off only after a long stretch, in the same way this Doctrine and Discipline (dhamma-vinaya) has a gradual training, a gradual performance, a gradual progression, with a penetration to gnosis only after a long stretch.

— Ud 5.5

Monks, I do not say that the attainment of gnosis is all at once. Rather, the attainment of gnosis is after gradual training, gradual action, gradual practice. And how is there the attainment of gnosis after gradual training, gradual action, gradual practice? There is the case where, when conviction has arisen, one visits [a teacher]. Having visited, one grows close. Having grown close, one lends ear. Having lent ear, one hears the Dhamma. Having heard the Dhamma, one remembers it. Remembering, one penetrates the meaning of the teachings. Penetrating the meaning, one comes to an agreement through pondering the teachings. There being an agreement through pondering the teachings, desire arises. When desire has arisen, one is willing. When one is willing, one contemplates. Having contemplated, one makes an exertion. Having made an exertion, one realizes with the body the ultimate truth and, having penetrated it with discernment, sees it.

— MN 70

The Buddha's teachings are infused with this notion of gradual development. His method of "gradual instruction" (anupubbi-katha), which appears in various forms in countless suttas, always follows the same arc: he guides newcomers from first principles through progressively more advanced teachings, all the way to the fulfillment of the Four Noble Truths and the full realization of nibbana:

Then the Blessed One, having encompassed the awareness of the entire assembly with his awareness, asked himself, "Now who here is capable of understanding the Dhamma?" He saw Suppabuddha the leper sitting in the assembly, and on seeing him the thought occurred to him, "This person here is capable of understanding the Dhamma." So, aiming at Suppabuddha the leper, he gave a step-by-step talk, i.e., a talk on giving, a talk on virtue, a talk on heaven; he declared the drawbacks, degradation, & corruption of sensual passions, and the rewards of renunciation. Then when he saw that Suppabuddha the leper's mind was ready, malleable, free from hindrances, elated, & bright, he then gave the Dhamma-talk peculiar to Awakened Ones, i.e., stress, origination, cessation, & path. And just as a clean cloth, free of stains, would properly absorb a dye, in the same way, as Suppabuddha the leper was sitting in that very seat, the dustless, stainless Dhamma eye arose within him, "Whatever is subject to origination is all subject to cessation."

— Ud 5.3

At each stage of this "gradual training" (anupubbi-sikkha), the practitioner discovers a new and important dimension of the law of cause-and-effect — kamma, the cornerstone of Right View. It is thus a very useful organizing framework with which to view the entirety of the Buddha's teachings.

The gradual training begins with the practice of generosity, which helps begin the long process of weakening the unawakened practitioner's habitual tendencies to cling — to views, to sensuality, and to unskillful modes of thought and behavior. This is followed by the development of virtue, the basic level of sense-restraint that helps the practitioner develop a healthy and trustworthy sense of self. The peace of mind born from this level of self-respect provides the foundation for all further progress along the path. The practitioner now understands that some kinds of happiness are deeper and more dependable than anything that sense-gratification can ever provide; the happiness born of generosity and virtue can even lead to rebirth in heaven — either literal or metaphorical. But eventually the practitioner begins to recognize the intrinsic drawbacks of even this kind of happiness: as good as rebirth in wholesome states may be, the happiness it brings is not a true and lasting one, for it relies on conditions over which he or she ultimately has no control. This marks a crucial turning point in the training, when the practitioner begins to grasp that true happiness will never be found in the realm of the physical and sensual world. The only possible route to an unconditioned happiness lies in renunciation, in turning away from the sensual realm, by trading the familiar, lower forms of happiness for something far more rewarding and noble. Now, at last, the practitioner is ripe to receive the teachings on the Four Noble Truths, which spell out the course of mental training required to realize the highest happiness: nibbana.

Many Westerners first encounter the Buddha's teachings on meditation retreats, which typically begin with instructions in how to develop the skillful qualities of right mindfulnessand right concentration. It is worth noting that, as important as these qualities are, the Buddha placed them towards the very end of his gradual course of training. The meaning is clear: to reap the most benefit from meditation practice, to bring to full maturity all the qualities needed for Awakening, the fundamental groundwork must not be overlooked. There is no short-cutting this process.

Here is the Buddha's six-stage gradual training in more detail:

1. Generosity (dana)
2. Virtue (sila)
   • The 5 Precepts
   • The 8 Precepts
   • The 10 Precepts
   • Uposatha observance days (including this year's calendar of Uposatha days)
3. Heaven (sagga)
   • The Thirty-one Planes of Existence
4. Drawbacks (adinava)
5. Renunciation (nekkhamma)
6. The Four Noble Truths (cattari ariya saccani)
   1. The Noble Truth of Dukkha (dukkha ariya sacca)
      • Dukkha
      • The round of rebirth (samsara)
   2. The Noble Truth of the Cause of Dukkha (dukkha samudayo ariya sacca)
      • Craving (tanha)
      • Ignorance (avijja)
   3. The Noble Truth of the Cessation of Dukkha (dukkha nirodho ariya sacca)
      • Nibbana
   4. The Noble Truth of the Path Leading to the Cessation of Dukkha (dukkha nirodha gamini patipada ariya sacca) — The Noble Eightfold Path. The Commentaries group the eight path factors into three divisions:

      Discernment (pañña):

      • 1. Right View (samma-ditthi)
        • Intentional action (kamma)
        • Admirable friendship (kalyanamittata)
      • 2. Right Resolve (samma-sankappo)

      Virtue (sila):

      • 3. Right Speech (samma-vaca)
      • 4. Right Action (samma-kammanto)
      • 5. Right Livelihood (samma-ajivo)

      Concentration (samadhi):

      • 6. Right Effort (samma-vayamo)
      • 7. Right Mindfulness (samma-sati)
      • 8. Right Concentration (samma-samadhi)
        • Jhana

Notes

1.

Countless students over the centuries have invested their time and energy grappling with the question, "Is Enlightentment 'sudden' or is it 'gradual'?" These and other passages from the Canon make the Buddha's own view on the matter quite clear: The mind develops gradually, until it is ripe to make that sudden leap to Awakening.